Železnička pruga Niš-Preševo-makedonska granica

Projekat: "SOLUNSKA PRUGA"

Železnička pruga Beograd-Niš deo je jednog od najznačajnih evropskih železničkih koridora. Istočni koridor od Niša vodi prugom Niš-Sofija-Istanbul. Južni koridor u Nišu nastavlja se prugom Niš-Preševo-makedonska granica, pa dalje prugom Skoplje-Solun-Atina. Po odredišu, pruga Niš-Skoplje-Solun nazvana je "Solunska pruga" i otvorena je za saobraćaj 6/19. maja 1888. godine.

Pruga Niš-Leskovac-Preševo-Severna Makedonija
(Map data © 2025 Google)

Kada i kako je izgrađena pruga Niš-Preševo-Solun

Očigledne prednosti železničke mreže u Evropi inicirale su u drugoj polovini XIX veka ideje i planove evropskih država da se izgradi i pruga kroz Srbiju. Namera je da pruga, polazeći iz Engleske, preko Srbije (Beograd-Niš-Sofija) stigne do Istanbula, pa dalje kroz Aziju do Indije. Drugi deo pruge trebalo bi da uspostavi vezu Niš-Skoplje-Solun-Atina.

Srbija je 1864. godine načelno prihvatila da izgradi prugu od Beograda, tadašnje granice sa Austro-Ugarskom na Dunavu, do Vranja, tadašnje granice sa Turskom. Međutim, zbog nerešenih političkih i teritorijalnih problema između Srbije i Turske, Turska ne prihvata da gradi svoj deo pruge od Soluna prema Vranju. Nadajući se da će i dalje da zadržati srpsku i bosansku teritoriju, Turska predlaže trasu, koja će zaobići Srbiju: Istanbul-Sofija-Niš (u to vreme pod turskom vlašću) -Priština-Kosovska Mitrovica-Banja Luka, pa dalje prema Beču.

Nasuprot planovima Turske, a imajući u vidu drevni, prirodni koridor moravskom dolinom, Austro-Ugarska dala je prioritet srpskoj pruzi. I pored protivljenja, Turska je pod pritiskom Austro-Ugarske prihvatila obavezu da kod Niša obezbedi priključak na srpsku prugu prema Beogradu. U tom slučaju uspostavio bi se jedinstveni evropski koridor: preko Srbije i Bugarske do Istanbula. Osim toga, Srbija je insistirala da se izgradi i pruga Beograd-Niš-Vranje-turska granica. Pod pritiskom Austrije, Turska je prihvatila obavezu da izgradi prugu od Soluna preko Skoplja i obezbedi priključak sa srpskom prugom kod Ristovaca, tadašnje južne granice Turske i Srbije.

Kada je otvorena Solunska pruga

Solunska pruga (Niš-Preševo-Tabanovce) građena je po deonicama: Niš-Leskovac, Leskovac-Vranje i Vranje-Ristovac (tadašnja srpsko-turska granica).

Pruga Niš-Leskovac-Preševo-Severna Makedonija
(Map data © 2025 Google)

- Deonica Niš-Leskovac, duga 43,71 km, završena je 5/18. marta 1886. godine (D1)
- Deonica Leskovac-Vranje, duga 66,76 km, završena je 1/13. septembra 1886. godine (D2)
- Deonica Vranje-Ristovac, poslednja srpska deonica, dužine 22,46 km, otvorena je za saobraćaj 6/19. maja 1888. godine (D3)
- Deonica Ristovac-Preševo-Tabanovce (tadašnja Turska), dužine 35,4 km puštena je u saobraćaj 6/19. maja 1888. godine (D4)

Koje su stanice i stajališta na pruzi Niš-Preševo-Severna Makedonija

Pruga Niš-Preševo-Tabanovce (granica sa Severnom Makedonijom) duga je 156,76 km. Na pruzi se 2025. godine nalazi 36 stanica i stajališta. Spisak stanica i stajališta, rastojanja od Beograda, Niša i između susednih stanica na pruzi Niš-Preševo:

Stanice i stajališta na pruzi Niš-Preševo-granica sa Severnom Makedonijom

Legenda: MANIPULATIVNA STANICA, stajalište

Koji su evropski vozovi prolazili srpskim prugama

Počev od 1885. godine, pa do 1977. godine srpskim prugama prolazili su najpoznatiji i najluksuzniji evropski vozovi: Orient Express, Simplon Orient Express i Direct Orient Express. Na deonici Beograd-Niš vozovi su saobraćali istom rutom. Od Niša na istok, vozovi su išli ka Sofiji i Istanbulu. Druga ruta vodila je "Solunskom prugom" od Niša na jug: Niš-Skoplje-Solun-Atina.

Mapa evropske železnice u periodu 1921-1939 (izvor: Wikimedia)

Prugama Srbije prolazili su legendarni evropski vozovi

Izdvaja se nekoliko karakterističnih perioda saobraćanja istorijskih, glamuroznih evropskih vozova:
- 1876-1918: Period od osnivanje Orijent ekspresa do završetka Prvog svetskog rata
- 1919-1945: Period između svetskih ratova i do kraja Drugog svetstkog rata
- 1945-1977: Period posle Drugog svetskog rata do ukidanja Orijent ekspresa i povezanih vozova
- 2001-2009: Sporadično obnavljanje saobraćaja na skraćenim linijama