Putovanja najstarijim prugama u Srbiji: Pruga Niš-Preševo-Tabanovce (1886-1888)
Železnička stanica Ristovac
Železnička stanica Ristovac nalazi se na deonici Niš-Leskovac magistralne pruge broj 102: Beograd-Niš-Preševo-državna granica-Tabanovce (Severna Makedonija). Od Beograda je udaljena 365,7 km, a od Niša 122,29 km. Susedne stanice su Neradovac (5,56 km) i Bujanovac (8,02 km). Stanica je otvorena za saobraćaj 6/19. maja 1888. godine.
Železnička stanica Ristovac sa ložionicom početkom tridesetih godina XX veka
Pregovori o izgradnji pruge trajali su dvadesetak godina. Srbija je 1864. godine načelno prihvatila da izgradi prugu od Beograda, tadašnje granice sa Austro-Ugarskom na Dunavu, do Vranja, tadašnje granice sa Turskom. Zbog nerešenih političkih i teritorijalnih problema između Srbije i Turske, Turska nije prihvatala da gradi svoj deo pruge od Soluna prema Vranju. Turska predlaže trasu, koja će zaobići Srbiju: Istanbul-Sofija-Niš (u to vreme pod turskom vlašću)-Priština-Kosovska Mitrovica-Banja Luka, pa dalje prema Beču.
Imajući u vidu drevni, prirodni koridor moravskom dolinom, evropske države dale su prioritet srpskoj pruzi. Pod pritiskom Austro-Ugarske Turska je prihvatila obavezu da izgradi prugu od Soluna preko Skoplja i obezbedi priključak sa srpskom prugom kod Ristovaca, tadašnje južne granice Turske i Srbije. Konačno, cela pruga Beograd-Vranje-Ristovac-Skoplje-Solun svečano je otvorena 6/19. maja 1888. godine.
Železnička stanica Ristovac - ulazak voza u stanicu
Nakon svega, zvuči neverovatno, ali Srbija i Turska dogovorile su se da uspostave zajednički granični prelaz i graničnu kontrolu. Sačuvana fotografija iz 1898. godine snimljena je na ulasku pruge iz tadašnje Turske u Srbiju. Na levoj strani, ispred stražarske kućice, je turski graničar. Na korak-dva je granična linija sa graničnim kamenjem, pa opet, korak-dva stražarska kućica srpskog graničara!
Granična železnička stanica Ristovac - zajednički srpski i turski graničari na Osmansko-srpskoj granici
Železničkom stanicom Ristovac, na pruzi Beograd-Niš-Preševo-Skoplje-Solun-Atina, prolazili su nekadašnji najpoznatiji evropski vozovi: Simplon Orient Express i Direct Orient Express. Nakon zadržavanja zbog graničnih formalnosti, ulazili su u Tursku i odlazili dalje na jug ka Skoplju i Solunu. Sa prekidom tokom Drugog svetskog rata saobraćali su na relaciji Pariz-Lozana-Briž-Trst-Ljubljana-Zagreb-Beograd-Niš-Skoplje-Atina u periodu od 1919. do 1977. godine, kada su trajno ukinuti.
Popularnost tadašnjih evropskih vozova potvrđuju i stare razglednice železničke stanice Ristovac, sa natpisima na nemačkom i turskom: "Tursko-srpska granična stanica" i "Gruss aus Zibeftché". Zibeftché je u to vreme bio poznat kao istorijski značajna granična stanica na Otomansko-srpskoj granici krajem XIX i početiom XX veka.
Železnička stanica Ristovac na razglednici koja je putovala čak u Beč
Adresa železničke stanice Ristovac je: Ristovačkih žrtava bb, Ristovac.
Koordinate stanice su: 42.466667 N, 21.843056 E.
Stanica Ristovac ima 6 koloseka i dva perona.
Železnička stanica Ristovac (izvor: Wikimedia)
_____
Iz staničnog dnevnika: ZAŠTO JE
KASNIO POLAZAK VOZA IZ RISTOVCA ZA NIŠ?
Šef stanice u Ristovcu, Nikodije Simić napisao je da je
3. avgusta 1923. voz iz Soluna za Niš stajao frtalj sata
duže na granici. Trgovac Vranjanac Tasa Milić nosio je
iz Soluna pet torbi nove robe za dućan, pa su carinici
sve to morali da pregledaju. Pošto su znali da je Tasa
pošten čovek, ništa mu carinu naplatili nisu ...
_____
Zahvaljujem se:
- Ministarstvu kulture Republike Srbije, koje je finansijski podržalo projekat "Tehničko i arhitektonsko nasleđe na pruzi Niš-Leskovac-Vranje-Preševo". Projekat je završen u decembru 2025. godine.
- Zavodu za zaštitu spomenika kulture Niš i Muzeju nauke i tehnike iz Beograda na preporukama za realizaciju projekta.
Stavovi autora teksta i fotografija nužno ne izražavaju stavove Ministarstva kulture RS i Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš.