Magazin za nacionalnu geografiju, kulturu i tradiciju

 


Aleksandrovo od vremena kolonizacije i posle

Aleksandrovo je osnovano 1921. godine, kada je naseljeno dobrovoljcima, učesnicima Prvog svetskog rata.

Aleksandrovo - centar sela

Centar Aleksandrova miriše na ruže

Kada se završio Prvi svetski rat, neke od prvih aktivnosti nove države bile su još jedna agrarna reforma i kolonizacija. Novi stanovnici Banata najčešće su naseljavani u postojeća naselja. Aleksandrovo je bilo jedan od izuzetaka. Za dobrovoljce, sa teritorija izvan predratne Srbije, 1921. godine osnovano je novo naselje: Aleksandrovo. Najveći broj kolonista došao je iz Like.

Aleksandrovo - početak sela

Na ulazu u Aleksandrovo

Tokom perioda od pedesetak godina mesto je više puta menjalo ime. Do 1943. bilo je Aleksandrovo, zatim Banatsko Aleksandrovo. Završio se i Drugi svetski rat, pa je selo nazvano Livade. Godinu dana kasnije, 1948. godine, ime sela je Velike Livade. Konačno, 1992. godine krug se zatvorio i selu je vraćeno ime Aleksandrovo.

Aleksandrovo - okolina sela

Okolina Aleksandrova

I pored činjenice da je selo osnovano u novoj državi, naselje je formirano po nekadašnjim urbanističkim pravilima kapetana Veglera. Topologija sela obrazuje pravougaonik. Kuće su ušorene, grade se u nizu, uz ulicu.

Aleksandrovo - centar sela

Centar Aleksandrova

Određena je širina glavnih i sporednih ulica. Širine ulica morale su da obezbede prohodnost za potrebe svakodnevnih aktivnosti. Rastojanje između kuća i objekata trebalo je da bude dovoljno veliko, da se spreči lako širenje požara. Ulice se seku pod pravim uglovima, što se do danas zadržalo.

Aleksandrovo - lipe u centru sela

Miris lipa u centru Aleksandrova

Sasvim je verovatno da je Aleksandrovo jedno od najzelenijih mesta u Banatu i Vojvodini. Polazeći od seoskog parka u centru, svaka od ulica, sa obe strane, ima po dva drvoreda. Moguće je da su lipe i hrastovi zasađeni u godinama osnivanja sela. Znači, pre stotinak godina.

Aleksandrovo - stogodišnji hrast u centru sela

Stogodišnji hrast u centru Aleksandrova

Leti u Aleksandrovu mešaju se miris lipa i ruža.

Aleksandrovo miriše na ruže

Aleksandrovo miriše na ruže

Propisani arhitektonski uslovi zadržali su se i poštovani su do sedamdesetih godina XX veka. Do tog vremena izgled postojećih kuća nije menjan, a nove su građene po istim, vekovnim pravilima.

Javni objekti i spomenici

Još od vreme osnivanja Vojne granice i kolonizacija Banata iz XVIII veka urbanistički planovi postavljali su javne objekte oko obaveznog, gradskog parka, u centar naselja. Taj prostor dodeljen je administrativnim objektima, školi, crkvama, javnim česmama i bunarima.

Nije prošlo previše godina, a doseljene stanovnike Aleksandrova, dobrovoljce iz Prvog svetskog rata, zadesio je novi rat. Spomen obeležje, posvećeno žrtvama rata podignuto je na ulasku u selo, na mestu na kome su fašisti ubijali stanovnike Aleksandrova.

Aleksandrovo - Obelisk sa spomenikom žrtvama Drugog svetskog rata

Obelisk sa spomenikom žrtvama Drugog svetskog rata

U centru Aleksandrova postavljena spomen-ploča, posvećena žrtvama rata. Previše je imena za jedno malo selo!

Aleksandrovo - Spomen ploča posvećena žrtvama Drugog svetskog rata

Spomen-ploča posvećena žrtvama Drugog svetskog rata

Još od početka XIX veka u banatskim selima osnivaju se dobrovoljna vatrogasna društva. Službene prostorije, domovi dobrovoljnih vatrogasnih društava grade se u centru naselja.

Aleksandrovo - Dom Dobrovoljnog vatrogasnog društva

Aleksandrovo - Dom Dobrovoljnog vatrogasnog društva

Dom Dobrovoljnog vatrogasnog društva u centru Aleksandrova

U Banatu od početka XVIII veka seoske crkve građene su prema nacionalnoj pripadnosti graničara, kolonista i stanovnika. U Aleksandrovo doseljeno je srpsko stanovništvo, pa je izgrađena pravoslavna crkva. Crkva svetog Georgija izgrađena je u periodu između 1930. i 1932. godine.

Aleksandrovo - Crkva svetog Georgija

Crkva svetog Georgija

Aleksandrovo - Unutrašnjost crkve svetog Georgija

Aleksandrovo - Unutrašnjost crkve svetog Georgija

Crkva svetog Georgija

Crtice iz svakodnevnog života Aleksandrova

Neki od događaja od pre stotinak godina ostali su u sećanjima, neki drugi u dokumentima.

Tridesetih godina XX veka organizovana je i postavljena opštinska policija, osnovan je opštinski rasadnik, a na molbu opštine dodeljena su dva kućna placa za javno-komunalne potrebe. Nekako u isto vreme opštinski beležnik S. K. kažnjen je zbog nehata u službi. Mnogo ozbiljniji problem bila je pojava stočne bolesti prostrela kod konja. Opština Aleksandrovo odlučila je da se zaduži kod Banatskog školskog odbora radi podizanja škole, a Ministarstvo prosvete pomoglo je podizanje i dovršenje školske zgrade. Pred početak rata Sokolsko društvo Aleksandrovo molilo je da mu se dodele voćne i šumske sadnice.

Aleksandrovo - Dom kulture Cerra

Dom kulture Cerra u Aleksandrovu

Konačno, završio se i Drugi svetski rat. Odmah, 1945. godine sprovode se nova agrarna reforma i kolonizacija. Urađeni su spiskovi spoljnih i unutrašnjih kolonista. Iz različitih razloga, neke od molbi za kolonizaciju odbijene su.

Aleksandrovo - Zadružni dom

U centru Aleksandrova

Kraj četrdesetih godina bio je izuzetno napet. Osim poznate Rezolucije, zime su bile hladne - nedostajalo je ogrevno drvo. Zato je rađeno na obezbeđenju radne snage za seču šuma. Nije bilo ni dovoljno hrane, pa je razmatrano sprovođenje plana otkupa kukuruza. Tih godina u Aleksadrovu radila je Škole učenika u privredi.

Ovo je bio deo važnijih, ili običnih vesti od pre stotinak godina. Ako sačuvamo neke današnje, sasvim obične vesti, nekada i nekome biće sigurno zanimljive.

 


Zahvaljujem se:

Stavovi autora teksta i fotografija nužno ne izražavaju stavove Ministarstva kulture i informisanja RS i ustanova, koje su pomogle realizaciju projekta.

Autor teksta i fotografija: Zoran Cvetković