Putovanja najstarijim prugama u Srbiji: Pruga Pruga Niš-Preševo-Tabanovce (1886-1888)
Železnička stanica Grdelica
Železnička stanica Grdelica nalazi se na deonici Leskovac - Vranje magistralne pruge broj 102: Beograd-Niš-Preševo-državna granica-Tabanovce (Severna Makedonija). Od Beograda je udaljena 300,97 km, a od Niša 57,97 km. Nalazi se između stanica Đorđevo (6,06 km) i Palojska Rosulja (6,75 km). Otvorena je za saobraćaj 1/13. septembra 1886. godine.
Železnička stanica Grdelica
Jedna od prepreka na trasi pruge bio je tunel "Grdelica". Prokopan je 1885. godine.
Železnička stanica Grdelica - tunel "Grdelica" (izvor Wikimedia)
Stanicom Grdelica, prugom Beograd-Niš-Preševo-Skoplje-Solun-Atina prolazili su nekadašnji najpoznatiji evropski vozovi: Simplon Orient Express i Direct Orient Express. Nakon kratkog stajanja u Grdelici nastavljali su dalje na jug. Sa prekidom tokom Drugog svetskog rata saobraćali su na relaciji Pariz-Lozana-Briž-Trst-Ljubljana-Zagreb-Beograd-Niš-Skoplje-Atina u periodu od 1919. do 1977. godine, kada su trajno ukinuti.
Železnička stanica Grdelica kojom su saobraćali najpoznatiji evropski vozovi
Železnička stanica u Grdelici bila je jedna od stanica u kojoj su se parne lokomotive napajale vodom. Na stanici je sačuvan vodotoranj iz vremena izgradnje pruge 1886. godine.
Železnička stanica Grdelica - vodotoranj za napajanje parnih lokomotiva vodom
Osim vodotornja, na stanici je sačuvano nekoliko staničnih objekata iz 1886. godine: dve velike, stare stanične zgrade, radionica za održavanje pruge, stanični magacin i toaleti.
Železnička stanica Grdelica iz 1920. godine - deo zgrade koji nije sačuvan (izvor Wikimedia)
Nova stanična zgrada železničke stanice Grdelica izgrađena je sedamdestih godina XX veka.
Železnička stanica Grdelica - nova stanična zgrada
Panorama železničke stanice Grdelica
Železnička stanica Grdelica ima 2 perona i 4 koloseka.
Železnička stanica Grdelica - znak STOP označava mesto za zaustavljenje lokomotive
Koordinate stanice: 42.895556 N, 22.0575 E.
Adresa stanice: Železnička bb, Grdelica.
Železnička stanica Grdelica
Železnička stanica Grdelica - ulaz na stanicu
Na izlasku iz stanice pruga na jug nastavlja Grdeličkom klisurom, prateći uzvodno tok Južne Morave.
Železnička stanica Grdelica - pruga prema Grdeličkom mostu
Najzanimljivija deonica pruge Niš-Leskovac-Vranje-Preševo prolazi Grdeličkom klisurom, uz korito Južne Morave.
Železnička pruga Niš-Preševo u Grdeličkoj klisuri (izvor Wikimedia)
_____
Napad NATO avijacije na putnički voz u Grdeličkoj klisuri
Jedna od najvećih tragedija na srpskim prugama dogodila se 1999. godine, tokom NATO agresije na Jugoslaviju. Napad na putnički voz broj 393, na relaciji Niš-Preševo, u Grdeličkoj klisuri izveden je 12. aprila 1999. godine u 11.40h. Borbeni par NATO F-15E Strike Eagle aviona ispalio je dve rakete AGM-130. Pogođeni su drugi i treći vagon voza, koji je u tom trenutku prolazio Grdeličkim mostom preko Južne Morave. Grdelički most udaljen je 3,17 km od Grdelice.
Raketiranje putničkog voza na mostu preko Južne Morave u Grdeličkoj klisuri (izvor: Wikimedia)
U eksploziji raketa i požaru poginuo je, izgoreo, ili ranjen veliki broj putnika. Tačan broj nije do danas poznat. U ostacima vagona, na mostu i u reci, pronađeno je devet poginulih, a identitet nakih stradalih putnika ostao je nepoznat. (detaljnije)
_____
Zahvaljujem se:
- Ministarstvu kulture Republike Srbije, koje je finansijski podržalo projekat "Tehničko i arhitektonsko nasleđe na pruzi Niš-Leskovac-Vranje-Preševo". Projekat je završen u decembru 2025. godine.
- Zavodu za zaštitu spomenika kulture Niš i Muzeju nauke i tehnike iz Beograda na preporukama za realizaciju projekta.
Stavovi autora teksta i fotografija nužno ne izražavaju stavove Ministarstva kulture RS i Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš.